Ο Δημήτρης Μάνος άγει την καταγωγή του από τον Γράμμο. Έχει γράψει
θέατρο, ποίηση, πεζογραφία. Ποιήματά του και το θεατρικό του έργο Έρχομαι τάχυ έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, γερμανικά και ρουμάνικα. Ποιήματά του επίσης έχουν περιληφθεί σε ξένες ανθολογίες. Λογοτεχνικά, δοκιμιακά, κριτικά του κείμενα έχουν δημοσιευτεί κατά καιρούς σε εφημερίδες και περιοδικά του κέντρου και της περιφέρειας, έντυπα και ηλεκτρονικά: Ελευθεροτυπία, Βήμα, Αυγή, Νέα, Αντί, Εκκύκλημα, Παρατηρητής, Εξώπολις, Παρέμβαση, Κηρήθρες, Εντευκτήριο, Οδός Πανός, Ποιείν, Ένεκεν, Γιατί, reporter.gr, penna.gr, diastixo.gr, hartismag.gr... Παράλληλα με τη συγγραφή, ασχολήθηκε με το ραδιόφωνο και την τηλεόραση, όπου επιμελήθηκε και παρουσίασε τις εκπομπές λόγου: «Περιθώριο» Δ.Ρ. Καστοριάς, «ΕΠΙ τoν ΤΥΠOΝ των ΗΛΩΝ» West TV, «Περιθώριο» Flash TV Δ. Μακεδονίας. Το θεατρικό έργο Έρχομαι τάχυ επιλέχθηκε και εκπροσώπησε το ελληνικό θέατρο στον πανευρωπαϊκό θεατρικό διαγωνισμό EBU στο Παρίσι, σε αγγλική μετάφραση της Χριστίνας Μπάμπου-Παγκουρέλη.
Το μυθιστόρημά του Τσακισμένοι πελαργοί έχει τιμηθεί με το Α’ βραβείο «Ευποιίας Λόγου» από το Ινστιτούτο Βιβλίου και Ανάγνωσης (ΙΝΒΑ).
Η ποιητική του σύνθεση Επί των ήλων, που κυκλοφορεί από την Κάπα Εκδοτική, αποτέλεσε την αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη.
*
Στην ποιητική σύνθεση Επί των ήλων κυριαρχεί μια αίσθηση κοινωνικής αγωνίας και πολιτικής απογοήτευσης. Ποια εσωτερική ανάγκη σάς οδήγησε να γράψετε αυτό το έργο ακριβώς τώρα;
Εξ αντικειμένου· πώς θα μπορούσε, άλλωστε, τη στιγμή που αυτό που αποκομίζει από τη μέχρι τούδε προσωπική του μαρτυρία μιας κοινωνίας στα πρόθυρα της εγκεφαλικής κρίσης ή μήπως σήψης, όπως η συγκεκριμένη, ο κάθε νουνεχής, είναι μια αίσθηση παρακμής, την οποία δεν κατόρθωσε, από συστάσεως, να πατάξει, να ελέγξει, να υπερβεί, διό και ανάγκη πάσα να καταθέτει τον απαιτούμενο προβληματισμό του ο εκάστοτε διανοητής· όχι ποιητική αδεία μόνον, φυσικά, αλλά και ηθική, κοινωνική ευαισθησία!
Αναφορικά με τον χρόνο γραφής, δε· έχοντας υπ’ όψιν ότι το εκάστοτε κοινωνικό γίγνεσθαι είναι απόρροια μακροχρόνιας διεργασίας, δυναμικής, είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να προσδιορίσει σαφή χρονικά όρια οιοσδήποτε μελετητής, καθόσον ελλοχεύει ο κίνδυνος της διάψευσης, του εγκλωβισμού και της ανατροπής. Οι μύθοι, όπως και η γραφή, η τέχνη γενικότερα, είναι διαπιστωτικοί, όπως καλά γνωρίζετε, οπότε, για να υπάρξουν, να λειτουργήσουν, να ολοκληρωθούν, χρειάζονται εύλογη χρονική επώαση, συνθήκη η οποία αναδεικνύει τη διαλεκτική τους σχέση – σχέση, χώρου, χρόνου, συγκλίσεων, αποκλίσεων, μεταξύ τους.
Ως προς το ερώτημά σας, τέλος, ποια εσωτερική ανάγκη με οδήγησε στη συγγραφή του συγκεκριμένου έργου τη δεδομένη χρονική στιγμή, ποια άλλη θα μπορούσε πέραν του γεγονότος ότι έχουμε περάσει, προ πολλού ήδη, τον Ρουβικώνα και κάθε καθυστέρηση θα σήμαινε αποδοχή κατά το ηπιότερον, αν όχι ενοχή.
Το αγαθό είναι ζήτημα γνώσης.
Τα ποιήματα συνομιλούν διαρκώς με την αρχαία τραγωδία, τη μυθολογία και τη βιβλική παράδοση. Τι σας προσφέρει αυτή η διαχρονική γλώσσα, όταν μιλάτε για τα σύγχρονα κοινωνικά αδιέξοδα;
Τη δυνατότητα να αντλώ ισχυρά εναύσματα, επιχειρήματα, από αρχέτυπα για τη σπουδή, την προσέγγιση των φαινομένων της ενεστώσας εποχής, μιας και, τηρουμένων των αναλογιών, παραμένουν, παρ’ όλη την απόσταση, αειθαλή, όπως και τα υποκείμενα της ιστορίας, βέβαια, που αναμένουν εσαεί τον από μηχανής θεό να τους τα επιλύσει! Πέραν αυτού, αυτών, όμως, η επί σειρά ετών θεατρική μου διακονία μού παρέχει, θέλω να πιστεύω, τη δυνατότητα να αντλώ, με φειδώ και σεβασμό πάντα, κάποιες σταθερές από την αρχαία ελληνική γραμματεία, των τραγικών ιδιαίτερα, μία εκ των οποίων είναι η κάθαρση, στην οποία καταφεύγω τακτικά· όχι για λόγους θεολογικής αρχαιολατρίας, αλλά υψηλής αξιοπιστίας και έρπουσας αυτοπροστασίας, δεδομένου ότι ελέγχει, παρά τη συντριβή, υποδόρια την Ύβρη, μετριάζει τη Νέμεση, εκλογικεύει την Άτη. Κάνει τον άνθρωπο πιο γήινο, πιο διαλεκτικό· ικανό να αποκτήσει επίγνωση των ορίων του, εις τρόπον ώστε να προστατεύεται από τα πάθη, την αλαζονεία του, την υπερβολή του!
Ο τίτλος παραπέμπει ευθέως στη βιβλική φράση «εις τον τύπον των ήλων», που συνδέεται με την ανάγκη της απόδειξης και της προσωπικής μαρτυρίας. Θεωρείτε πως η ποίηση σήμερα οφείλει να λειτουργεί σαν μαρτυρία απέναντι στην κοινωνική λήθη;
Απόλυτα! Αν δεν οφείλει, δεν είναι σε θέση να το κάνει η τέχνη, ο πολιτισμός, η ποίηση ιδιαίτερα, με τόσο συσσωρευμένο, δραματικό, λυρικό περιεχόμενο, ποιος, αλήθεια, θα μπορούσε να το κάνει; Τα πολιτικά υποκείμενα που δεν ορρωδούν προ ουδενός· που, χωρίς αιδώ και περίσκεψη καμία, υψώνουν άυλα κυκλώπεια τείχη γύρω μας; Οι μη έχοντες επίγνωση των ορίων τους, κατά κοινή ομολογία, και εξ αυτού ορμώμενοι υπηρετούν, άμα τη εμφανίσει, άκριτα την εξουσία, την απαστράπτουσα κενότητα και την αναλγησία; Οι ρήτορες που εκφωνούν πύρινους λόγους από βήματος, κενού περιεχομένου, με την ελπίδα να σιτίζονται ως ευεργέτες, δωρεάν, ισόβια, στο Πρυτανείο ή ο ανώνυμος, ανυπεράσπιστος πολίτης που βιώνει την τυραννία της καθημερινότητας, οπότε, πού καιρός να δει, να ερευνήσει, να διαισθανθεί την κοινωνική του περιθωριοποίηση και την πολιτική ανυπαρξία;
Στα ποιήματά σας εμφανίζονται συχνά εικόνες εξουσίας, παρακμής και συλλογικής αλλοτρίωσης. Πιστεύετε ότι ζούμε περισσότερο μια εποχή πολιτικής κρίσης ή μια βαθύτερη κρίση αξιών και συνείδησης;
Προς τι η διάζευξη, δεδομένου ότι το ένα είναι δημιούργημα, προέκταση, συνάρτηση, προϋπόθεση του άλλου και αμφότερα της ελλιπούς ουμανιστικής παιδείας μας, η έλλειψη της οποίας μας οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στον άκρατο υποκειμενισμό των ανθρώπων του 3ου- 2ου π.Χ. αιώνα, που στην αδυναμία τους μετά την πτώση, την κατάλυση της πόλις κράτους, να συντηρήσουν, να αναβιώσουν, ει δυνατόν, την καταρρέουσα δημοκρατία, υιοθετούσαν τον άκρατο υποκειμενισμό, αφήνοντας τη ζωή στα χέρια της μεταφυσικής και της εκάστοτε αυταρχικής, τήν τοῦ ἑνός ἀνδρός, παγκοσμιοποιημένης, τηρουμένων των αναλογιών, καισαρικής, πολιτικής εξουσίας!
Στο «Ποσειδώνιον Άγος», η ανθρώπινη ζωή τίθεται πάνω από τους αριθμούς και τις πολιτικές αφηγήσεις. Πόσο σημαντικό είναι για εσάς η ποίηση να διατηρεί έναν ηθικό και ανθρωποκεντρικό πυρήνα;
Ήθος ανθρώπω Δαίμων…, φυσικά! Αν, ποίησις, τώρα, είναι ανάπτυξι στίλβοντος ποδηλάτου,για ορισμένους, ων ουκ έστιν αριθμός, μάλλον θα πρέπει να προσφύγουμε στον στίχο του Μίνωα Βολανάκη, που δίνει άλλον ορισμό στην ποίηση, καθώς δηλώνει απερίφραστα ότι ποίηση είναι ένας στεναγμός βαθύς μέσα σε μια παλάμη.Ως εκ τούτου, εφόσον δεν τίθεται, με κάθε κόστος, υπεράνω το μέγιστο αγαθό της ανθρώπινης ύπαρξης, οι αρχές και οι αξίες στις οποίες αναφέρεσθε, κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της Δανιμαρκίας, οπότε, ιδού μέλλον λαμπρό για τους απανταχού αιθεροβάμονες οι οποίοι πιστεύουν ακραδάντως, ευτυχώς, ακόμη, ότι ποίηση δεν είναι μια κάποια ενασχόληση ορισμένων γραφικών, περιθωριακών, χάριν παιδιάς, αλλά διεύρυνση των ορίων μας, ήτοι της ύπαρξής μας· αναγκαία προϋπόθεση διά το ευ ζην, φιλοσοφική αδεία, καθώς υποτάσσει τη βαρβαρότητα, εξευγενίζει το συναίσθημα, καταυγάζει τη συγκίνηση, το ενδότερο, ανέσπερό μας κάλλος· την ατραπό, τέλος, αν θέλετε, που οδηγεί στο τελικό, ποιοτικό, ποιητικό μας, αίτιο!
Η γραφή σας κινείται ανάμεσα στον λυρισμό και στην καταγγελία. Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στην ποιητικότητα και στον θυμό, χωρίς το ένα να ακυρώνει το άλλο;
Με απασχολεί και με θλίβει βαθύτατα, οφείλω να ομολογήσω, όχι η δική του ευθύνη όμως, αλλά των κρατούντων, ου μην και η δική μου στο μέτρο που μου αναλογεί, παρότι ισότιμος δέκτης της καταπίεσής τους, πιστέψτε με, κι εγώ εκ προοιμίου, κι αυτό γιατί, εκόντες άκοντες, τον μετατρέψαμε, από φύσει πολιτικό ον,κοινωνικό υποκείμενο, σε είδωλο, σκιά, μπερντέ του Καραγκιόζη!
Παρά τη σκοτεινή ατμόσφαιρα πολλών ποιημάτων, διακρίνεται και μια ανάγκη αντίστασης απέναντι στη δυστοπία. Πιστεύετε ακόμη στη δυνατότητα της τέχνης και του λόγου να αφυπνίσουν ουσιαστικά τον άνθρωπο;
Απόλυτα, δεδομένου ότι μόνον η τέχνη, ο Λόγος, ο πολιτισμός αναγορεύει (ουν) από μια κατεστραμμένη σε μια ολοκληρωμένη οντότητα τον άνθρωπο, ικανό να αντιμετωπίσει τα πάντα, ακόμη και τον θάνατο. Πάντων χρημάτων μέτρον ἄνθρωπος, προτάσσει ο Πρωταγόρας. Αν δεν το πίστευα αυτό, θα ήμουν ένας επιλήσμων, υποκριτής και ματαιόδοξος. Το αγαθό είναι ζήτημα γνώσης· ουδείς εκών κακός, διαλαλεί μετ’ επιτάσεως, εξάλλου, και ο Σωκράτης.
